و از آن علم ، بهره‌ور نگرديده است . وى از دورهء خوردى [ خردى ] ، به نواختن تنبور و ناى ، ذوق فراوان و آشنايى داشته و براى تكميل اين هنر ، در بخارا ، پيش استاد على دوست نامى رفته و در علم موسيقى ، مهارت كافى ، به دست مىآورد ؛ چنانچه مىگويد : « فقير صوت العمل نامى را كه در آهنگ عراق ، به اصول نيم ثقيل بسته و مستهل دارد ، از او ياد گرفته . . . اين فقير را در باب موسيقى تعليم مىنمود . » « 1 » شايد تخلّص مطربى را اختيار كردنش ، به همين ، علاقه‌مند باشد . در قسمت آموختن فنّ شاعرى ، در تذكره‌اش چنين نوشته است : « چون به فاخرهء بخارا ، درآمدم آن بود كه به ملازمت مخدومى حسن خواجه نثارى ، رسيده مدّت مديد ، خاك آستانش را كحل الجواهر ديدهء رمدديده گردانيده ، رسايل شعرى را گذرانيده ، از ورطهء جهالت بيرون آمدم . . . هرچه اين كمينه ، در فنون شعر آموخته ، نمونه‌اى است كه از رفت‌وروب بزمگاه آن عالىجناب اندوخته و هرقطرهء زلالى كه در كام جان متعطّشان بوادى سخنورى من چكاند ، رشحه‌اى است كه از رشحات سحاب افضال آن صاحب كمال ، گرفته و هرنواله‌اى كه مرغان نغمه‌سنج نكته‌پرورى مىنمايد ، ذخيره‌اى است كه خوان احسان آن سلطان ملك سخن برداشته ، سخن اوست هرچه مىگويم . » « 2 » محمد مطربى ، نه‌تنها دانشمند و واقعه‌نگار و تذكره‌نويس ، بلكه در فن شعر و شاعرى زبردست بوده است . گفته‌هاى مؤلف و اشعار در تذكره آوردهء شاعر ، گواه گفتار ما مىباشد . وى 320 بيت در ژانرهاى مختلف بديعى ، از اشعار خود ، در موردهاى ضرورى با تخلص ( مطربى ) جاى داده است . علاوه بر اين ، در كتابچهء خاطرات مطربى نيز ، 212 بيت ، درج گرديده كه رويهمرفته از اين شاعر 510 بيت ، اشعار باقى مانده است . اين اشعار در شكلهاى قصيده ، غزل ، مثنوى ، رباعى ، قطعهء تاريخ و ابيات مىباشند . شايد از اين هم زيادتر و يا صاحب ديوان بوده باشد كه فعلا به ما دسترس نگرديده است .

--> ( 1 ) . مطربى ، تذكرة الشعراء ، ورق 235 الف . ( 2 ) . همان ، ورق 144 الف .